کتتر CVC (سوند ورید مرکزی) لوله ی انعطاف پذیر و نازکی است توسط پزشک در رگ بزرگ گردن، قفسه سینه، کشاله ران یا بازو قرار داده می شود تا مایعات، خون و داروها از طریق این کاتتر به بیمار تزریق شود. استفاده از این کاتتر، سرعت عمل پزشک را در انجام آزمایشات و تزریق مایعات لازم بالا می برد به طوری که می تواند در عرض چند ثانیه درمان مورد نیاز را انجام بدهد. این لوله ها می توانند در عرض چند هفته و چند ماه روی بدن بیمار قرار بگیرند و آسیبی به بدن او وارد نمی کنند بلکه استفاده از آن باعث کاهش درد ناشی از تزریق مایعات یا نمونه برداری خون و تاثیر فوری داروها روی بیمار می شود.

زمانی که بیمار برای درمان بیماری خود به پزشک مراجعه می کند، معمولاً پزشک برای درمان او، دارو و مایعاتی را تجویز می کند که بیمار باید به طور منظم از آنها استفاده می کند ولی در برخی مواقع که تزریق مایعات یا نمونه برداری از بدن بیمار باید به طور منظم و سریع انجام شود، پزشک استفاده از کاتتر ورید مرکزی را توصیه می کند چون استفاده بیش از حد از سرنگ می تواند باعث پارگی و صدمه دیدن رگ های نازک و سطحی پوست شود.

تزریق مایعات و استفاده از دارو برای بیمارانی مناسب می باشد که به مرور زمان و در عرض یک زمان کوتاه درمان می شوند و استفاده آمپول و سرنگ صدمه ی زیادی به رگ های سطحی آنان وارد نمی کند ولی اگر بیمار نیاز به درمان طولانی مدت دارد و باید روزانه نمونه برداری و تزریقات زیادی روی او انجام شود، استفاده از کتتر CVC (سوند ورید مرکزی) بهترین گزینه می باشد.

بیمار ممکن است به دلایل زیر نیاز به استفاده از کاتتر CVC داشته باشد:

  • دریافت داروهای زیاد به طور همزمان
  • شیمی درمانی و تزریقات مداوم آن
  • تزریق مواد غذایی از طریق این کاتتر
  • درمان و معالجه مکرر
  • کمک به انجام آزمایشات پزشکی خاص
  • تزریق دارو برای درمان درد و عفونت ( مثلاً سرطان یا مشکلات قلب )
  • درمان در خانه توسط خود بیمار یا اعضای خانواده
  • درمان طولانی مدت ( بیشتر از یک ماه )
  • تزریق مایعات و داروهایی که نشت آن به خارج از رگ موجب آسیب جدی به پوست و بافت ماهیچه می شود. دریافت این نوع داروها از طریق کاتتر، احتمال نشت و آسیب دیدن بافت را به میزان زیادی کاهش می دهد.

انواع کاتتر CVC

سوند ورید مرکزی در انواع مختلفی موجود می باشند. که پزشک با بررسی شرایط و نیاز بیمار، مناسب ترین نوع کاتتر را برای او تجویز می کند:

کاتتر محیطی – مرکزی (PICC  )

کاتتر PICC، یک لوله نازک و انعطاف پذیر می باشد که از ورید موجود در قسمت بالایی بازو وارد می شود  و به یک ورید بزرگ در بالای قلب ختم می شود. این کاتتر می تواند به مدت هفته ها یا ماه ها در محل خود باقی بماند و این روش مخصوص کودکان می باشد و در نوزادان هم کاتتر PICC   از رگ موجود در کشاله ران وارد می شود.

PICC ها معمولاً توسط پزشکان، متخصصان و پرستارانی که دارای مجوز ویژه هستند با استفاده از سونوگرافی، رادیوگرافی قفسه سینه و فلوروسکوپی هدایت و در محل موردنظر درج می شوند. قسمت بیرونی کاتتر که از پوست خارج می شود با استفاده از بخیه یا چسب های مخصوص در جای خود محکم می شود.

بیمار باید از این کاتتر در مقابل هر گونه رطوبت و آب محافظت کند و موقع حمام رفتن هم روی آن را به خوبی بپوشاند همچنین این کاتتر ها نیاز به مراقبت ویژه دارند تا از هر گونه آلودگی و عفونت جلوگیری شود.

پورت

پورت نوعی کاتتر CVC می باشد که در محل مورد نظر کاشت می شود. این پورت شبیه یه تپل کوچک می باشد و از یک لوله ی پلاستیکی یا فلزی نازک ساخته شده است و که این لوله از طریق پورت وارد ورید بزرگ می شود. در هنگام جراحی این پورت در زیر پوست بازو یا قفسه سینه قرار داده می شود. این پورت دارای دیواره سیلیکونی می باشد و برای استفاده از این پورت، سرنگ ها از طریق پوست روی این دیواره قرار می گیرند و تزریقات و نمونه برداری های لازم انجام می شود. چون بیرون از پوست سرنگی وجود ندارد پس نیازی به مراقبت ویژه هم نمی باشد.

یک پورت می تواند به مدت چند سال در زیر پوست باقی بماند و بیمار پس از بهبود محل جراحی می تواند به راحتی فعالیت های روزانه خود مانند حمام کردن را انجام دهد.

کاتتر خط میانی

کاتتر خط میانی کمی شبیه به PICC کوتاه می باشد و از طریق سرنگ در رگ بازو قرار داده می شود اما این کاتتر همانند PICC تا رگ موجود در قفسه سینه امتداد پیدا نمی کند و واقعاً یک کاتتر CVC نمی باشد و برای برخی موارد خاص کاربرد دارد. این نوع کاتتر ها اکثراً در معرض آلودگی و میکروب قرار می گیرند به همین دلیل نیاز به مراقبت ویژه و شستشو دارند.

کاتتر تونلی

این نوع کاتتر می تواند لوله و کانال های زیادی داشته باشد و با استفاده از جراحی در رگ موجود در قفسه سینه قرار داده می شود. کاتتر از زیر پوست همانند یک تونل عبور می کند و دهانه ی لوله از پوست موجود در روی قفسه سینه خارج می شود و در همان جا لوله و اتصالات مربوطه به آن محکم می شود. این نوع کاتترها نیاز به شستشو و مراقبت ویژه دارند.